ΕΠΨΣ

Εκτυπώσιμη μορφήΑποστολή με email

Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε στο Ενημερωτικό Δελτίο ΤΕΕ, Τεύχος 2400 (2006-07-17), σ 70-71.

Το άρθρο αυτό αποτελεί μια ανοιχτή πρόσκληση σε συζήτηση για τη δημιουργία ενός Ελληνικού Προτύπου Ψηφιακής Σχεδίασης. Για να γίνει αντιληπτή αυτή η αναγκαιότητα θυμίζεται τι είναι πρότυπο, ποια είδη υπάρχουν και τι πλεονεκτήματα προσφέρουν· και εξηγείται τι σχέση έχουν τα πρότυπα με τη σχεδίαση και την ψηφιακή σχεδίαση (CAD), και ποιες ανάγκες εξυπηρετεί ένα εθνικό πρότυπο ψηφιακής σχεδίασης.

Πρότυπα

Οι πρώτες ενδείξεις προτύπων που βρέθηκαν είναι μονάδες μέτρησης βάρους και μήκους στην Αίγυπτο και στη Μεσοποταμία. Έκτοτε τα πρότυπα διάνυσαν μακρά πορεία μέχρι που, γύρω στα τέλη του 19ου αιώνα, οι ανάγκες της βιομηχανικής επανάστασης οδήγησαν στην ίδρυση των πρώτων φορέων τυποποίησης. Σήμερα ο Διεθνής Οργανισμός Τυποποίησης (ISO) ορίζει το πρότυπο ως ένα έγγραφο που δημιουργείται με συναίνεση· εγκρίνεται από έναν αναγνωρισμένο φορέα· παρέχει για κοινή και επαναλαμβανόμενη χρήση κανόνες, οδηγίες ή χαρακτηριστικά για δραστηριότητες ή τα αποτελέσματά τους· και στοχεύει στην επίτευξη του βέλτιστου βαθμού τάξης σε κάθε δεδομένο πλαίσιο.

Η ταξινόμηση των προτύπων ποικίλει. Έτσι, ανάλογα με την ελευθερία συμμόρφωσης, διακρίνονται σε προαιρετικά και υποχρεωτικά. Τα προαιρετικά, ή εθελοντικά, πρότυπα δημιουργούνται από μη κυβερνητικούς οργανισμούς, δεν έχουν νομοθετική υποστήριξη και για να είναι αποτελεσματικά πρέπει να βασίζονται σε ευρεία συναίνεση των ενδιαφερόμενων μερών. Αντιθέτως, τα υποχρεωτικά δημιουργούνται από κυβερνητικούς οργανισμούς και έχουν νομοθετική ισχύ. Τα εθελοντικά πρότυπα γίνονται ενίοτε υποχρεωτικά μέσω εθνικής ή διεθνούς νομοθεσίας. Συχνά επίσης γίνονται ατύπως υποχρεωτικά λόγω ευρύτατης εφαρμογής στην αγορά, όπως έχει συμβεί με τις διαστάσεις των τραπεζικών καρτών ή με τα συστήματα διαχείρισης ποιότητας ISO 9000.

Σε μια δεύτερη ταξινόμηση, ανάλογα με το κοινό που απευθύνονται, τα πρότυπα ποικίλουν από ιδιωτικά μέχρι διεθνή. Τα ιδιωτικά προορίζονται για εσωτερική χρήση στην εταιρεία ή στον οργανισμό που τα δημιουργεί, ενώ τα δημόσια χρησιμοποιούνται από ομάδες ατόμων ή εταιρειών ή από βιομηχανικούς τομείς. Τα εθνικά αναπτύσσονται από εθνικούς οργανισμούς τυποποίησης—όπως οι ANSI, DIN, ΕΛΟΤ—και έχουν εθνική εμβέλεια, ενώ τα διεθνή προέρχονται από διεθνείς οργανισμούς—όπως οι IEC, ISO, ITU—και έχουν διεθνή εφαρμογή.

Τέλος, ανάλογα με την ελευθερία υλοποίησης, τα πρότυπα διακρίνονται σε αποκλειστικά και ανοιχτά. Τα αποκλειστικά, ή de facto, ενώ προέρχονται από εταιρικά σχήματα που ασκούν αποκλειστικό έλεγχο, καταφέρνουν να γίνουν τόσο κυρίαρχα στην αγορά ώστε να χρησιμοποιούνται σαν να ήταν εγκεκριμένα πρότυπα, όπως έγινε με το λειτουργικό σύστημα Windows της Microsoft. Αντιθέτως τα ανοιχτά πρότυπα, ή de jure, προέρχονται από φορείς τυποποίησης και δεν εξαρτώνται από μια αποκλειστική υλοποίηση.

Τα πρότυπα, και ιδιαιτέρως τα εθελοντικά, εθνικά/διεθνή και ανοιχτά, έχουν από τη φύση τους ορισμένα πλεονεκτήματα. Ανταποκρίνονται σε υπαρκτές ανάγκες της αγοράς και δημιουργούνται με τη γενική συναίνεση όλων των ενδιαφερόμενων μερών, εξασφαλίζοντας έτσι την εκτεταμένη εφαρμογή τους. Αποτελούν μια σύνοψη άριστων πρακτικών και βασίζονται σε εδραιωμένα αποτελέσματα της επιστήμης, της τεχνολογίας και της εμπειρίας.

Πρότυπα και Σχεδίαση

Το πρότυπο σχεδίασης (drawing ή graphic standard) περιγράφει στοιχεία της τεχνικής σχεδίασης, όπως το πάχος και ο τύπος γραμμής, η κλίμακα σχεδίασης, το είδος και το μέγεθος γραμμάτων, το μέγεθος χαρτιού, ο τύπος διαγραμμίσεων, κλπ. Καθώς η χειρόγραφη τεχνική σχεδίαση μετεξελίχθηκε σε ψηφιακή, τα στοιχεία της ακολούθησαν. Έτσι, π.χ., οι διαφάνειες (overlays) εξελίχθηκαν σε επίπεδα σχεδίασης (layers), ενώ τα πρότυπα σχεδίασης σε πρότυπα ψηφιακής σχεδίασης (CAD standards). Αυτά μεταφέρουν στο πλαίσιο της ψηφιακής σχεδίασης τις οδηγίες των προδρόμων τους και αντιμετωπίζουν νέες ανάγκες, όπως οι ονοματολογίες των ψηφιακών αρχείων ή των επιπέδων σχεδίασης, με σκοπό να καλύψουν ολόκληρο τον κύκλο ζωής των ψηφιακών σχεδίων, από την εκ­κόλαψή τους μέχρι την οριστική τους αρχειοθέτηση ή καταστροφή. Η ανάπτυξη και η επίβλεψη των προτύπων ψηφιακής σχεδίασης αναδείχθηκε σταδιακά σε σημαντική δραστηριότητα για τη Διοίκηση Ψηφιακής Σχεδίασης (CAD Management).

Ανάγκη Εθνικών Προτύπων

Η ανάγκη για πρότυπα ψηφιακής σχεδίασης αναγνωρίστηκε γρήγορα με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί πλήθος ιδιωτικών προτύπων σε γραφεία, εταιρείες ή οργανισμούς. Τα καλύτερα από αυτά εξυπηρετούν επαρκώς τις εσωτερικές ανάγκες του σχήματος που τα δημιούργησε. Όταν όμως τέτοια σχήματα καλούνται να συνεργαστούν αντιμετωπίζουν προβλήματα ασυμβατότητας προτύπων. Το ίδιο συμβαίνει και κάθε φορά που ένα σχήμα χρειάζεται να κατανοήσει και να επεξεργαστεί τα ψηφιακά σχέδια ενός άλλου, συχνά με έλλειψη κάθε τεκμηρίωσης. Αυτή η ασυμβατότητα των ιδιωτικών προτύπων αποτελεί ένα εξαιρετικά διαδεδομένο φαινόμενο που μετριάζει τα οφέλη αύξησης παραγωγικότητας και μείωσης κόστους στα οποία αποβλέπει, μεταξύ άλλων, η υιοθέτηση της ψηφιακής σχεδίασης.

Οι προβληματισμοί αυτοί δεν έχουν περάσει απαρατήρητοι από τους ενδιαφερομένους. Η απάντηση έχει δοθεί με τη μορφή συντονισμού σε εθνικό επίπεδο, αναπτύσσοντας εθνικά πρότυπα ψηφιακής σχεδίασης με στόχο τη χρήση ενός κοινού προτύπου που θα άρει τις ασυμβατότητες των ιδιωτικών. Τέτοιες πρωτοβουλίες έχουν αναπτυχθεί, με διάφορους βαθμούς πληρότητας, σε χώρες όπως η Νορβηγία, η Βρετανία, η Σιγκαπούρη και οι ΗΠΑ. Στις τελευταίες το πρότυπο, που βρίσκεται στην τρίτη του έκδοση, έχει υιοθετηθεί από κυβερνητικούς οργανισμούς, μεγάλες εταιρείες όπως η FedEx, η Ford, ή η General Motors, αλλά και από γνωστά αρχιτεκτονικά γραφεία, όπως του Richard Meier ή των Skidmore, Owings & Merrill.

Η ύπαρξη και υιοθέτηση ενός εθνικού προτύπου ψηφιακής σχεδίασης προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα, ατομικά όσο και συλλογικά:

• βοηθά τα σχήματα που δεν δημιούργησαν δικά τους πρότυπα·
• εξοικονομεί εθνικούς πόρους καθώς παρακάμπτει τη διαρκή αναπαραγωγή της προσπάθειας για την ανάπτυξη ιδιωτικών προτύπων·
• οδηγεί σε έναν κοινό και συνεπή τρόπο οργάνωσης των ψηφιακών σχεδίων, και επομένως
• εξαλείφει την ασυμβατότητα προτύπων σε συνεργασίες σχημάτων και σε κάθε επεξεργασία ξένων ψηφιακών σχεδίων.

Πρόσκληση για Συζήτηση

Το άρθρο αυτό αποτελεί μια ανοιχτή πρόσκληση για δημόσια συζήτηση με τελικό σκοπό την ανάπτυξη ενός Ελληνικού Προτύπου Ψηφιακής Σχεδίασης (ΕΠΨΣ). Το θέμα αυτό αφορά άμεσα την καθημερινή εργασία μεγάλης μερίδας μηχανικών του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα, και άπτεται του ενδιαφέροντος φορέων όπως, ενδεικτικά, το ΤΕΕ, ο ΕΛΟΤ, η ΚτΠ, το ΥΠΕΧΩΔΕ, ο ΣΕΓΜ, το ΙΟΚ, κλπ. Η συζήτηση μπορεί να διεξαχθεί στο ιστολόγιο decad που δημιουργήθηκε για να τη φιλοξενήσει στο διαδίκτυο.

Η πρόσκληση αυτή αποτελεί συνέχεια της προσπάθειας να ενισχυθεί στους Έλληνες ενδιαφερομένους η επίγνωση του προβλήματος. Η πρώτη δημόσια επισήμανση για την ανάγκη του ΕΠΨΣ έγινε από το βήμα του ΤΕΕ, στη διάλεξη Διοίκηση Ψηφιακής Σχεδίασης, στις 9 Οκτωβρίου 2003 (βλ. Ενημερωτικό Δελτίο ΤΕΕ, τεύχος 2268, σ 20). Μια δεύτερη ενέργεια έγινε στα πλαίσια της δημόσιας διαβούλευσης για την Ψηφιακή Στρατηγική 2006-2013, όταν στις 20 Οκτωβρίου 2005 υποβλήθηκε στην Κοινωνία της Πληροφορίας ως πρόταση διαμόρφωσης δράσης η προοπτική ανάπτυξης του ΕΠΨΣ.

Η χρήση ενός κοινού προτύπου στα ψηφιακά σχέδια θα μειώσει αισθητά την απώλεια χρόνου στις ανταλλαγές σχεδίων μεταξύ μελετητών, στις ψηφιακές υποβολές μελετών στις υπηρεσίες του δημοσίου, στην επίβλεψη της κατασκευής, αλλά και αργότερα στη χρήση των σχεδίων για τη συντήρηση, την αποκατάσταση και την αλλαγή χρήσης των έργων. Και αυτά σε έναν κλάδο που συνεισφέρει περίπου το 9% του ΑΕΠ.